موک چیست؟

21

موک   نوعی دوره آنلاین با هدف دسترسی آزاد از طریق وب و مشارکت در مقیاس بزرگ می باشد. دوره موک  بطور معمول شبیه دوره دانشگاه  می باشد ولی معمولا گواهینامه معتبری برای گذاراندن دوره برای فراگیران صادر نمی شود البته با بررسی یادگیری میتوان گواهینامه ای هم صادر کرد.

دانلود فایل پی دی اف مقاله موک چیست؟

 

 

بررسی انواع موکها و ارئه راهکاربرای استفاده از موک در آموزش و پرورش ایران

 

  1. موک

۲-۱. تعریف موک

موک MOOC   از حروف اول  Massive Open Online Course  گرفته شده است به معنای لفظی دوره ی آنلاین باز و بزرگ.

موک   نوعی دوره آنلاین با هدف دسترسی آزاد از طریق وب و مشارکت در مقیاس بزرگ می باشد. دوره موک  بطور معمول شبیه دوره دانشگاه  می باشد ولی معمولا گواهینامه معتبری برای گذاراندن دوره برای فراگیران صادر نمی شود البته با بررسی یادگیری میتوان گواهینامه ای هم صادر کرد.

به اذعان کارشناسانی که در زمینه شبکه اجتماعی فعالیت می کنند موک اتصال شبکه های اجتماعی را کامل می کند .موک های ایجاد شده باعث تعامل فعال چند صد تا چند هزار دانش آموز می شود که با توجه به اهداف ، دانش قبلی و مهارت های یادگیری و منافع مشترک مشارکت آنها سازماندهی شده است .موک به طور کلی هیچ هزینه ای ندارد و هیچ پیش شرطی را هم نمی خواهد فقط کافی است دسترسی به اینترنت وجود داشته باشد. و تنها ملاک علاقه است نه انتظارات از پیش تعیین شده . موک ها هیچ مجوز رسمی لازم ندارند.]۱[

به طور کلی موک ها دو ویژگی مشترک دارند:

۱-دسترسی آزاد: شرکت کنندگان در این دوره ها نیاز به ثبت نام در مدرسه یا موسسه یا دانشگاه ندارند و نیازی به پرداخت پول هم ندارند.

۲- مقیاس پذیری:در دوره های سنتی یک درس برای تعداد محدودی از دانش آموز و معلم تعریف می شود ولی گستردگی موک  میتواند تعداد نامحدودی از شرکت کنندگان را پشتیبانی کند.

موک‌ها رایگان هستند، اما قابلیت سودآوری نیز دارند.بزرگترین شبکه آمریکایی موک، کورسرا[۲]، میزبان دوره‌هایی از ۱۰۰ دانشگاه در سراسر دنیاست. این شبکه امیدوار است دوره‌های رایگان مشوقی برای مردم باشد تا در دوره‌های پولی نیز ثبت‌نام کنند.تمامی آموزش‌های الکترونیک رایگان نیستند ،در برخی از دانشگاه‌ها، مدارک دوره‌های موک به عنوان واحد‌های درسی پذیرفته می‌شود که می‌توانند در بازار کار ارزشمند شوند. اما همچنان مدارک دانشگاهی الکترونیک به دانشجویانی داده می‌شود که در دوره‌های پولی شرکت کرده‌اند. برخی از مو‌ک‌ها از شیوه‌های آموزش چندرسانه‌ای و بازی‌های تعاملی نیز استفاده می‌کنند.

 

۲-۲.مفاهیم کلیدی موک[۳]

جدول-۱  مدل های مختلفی از موک از نظر گسترگی ، بازبودن ، آنلاین بودن را نشان می دهد

تفسیر های مختلف از این کلامات پیامده های قابل توجهی در توسعه کسب و کار و آموزش گذاشته است

دو نوع موک بسیار مورد توجه هستند

xMOOCs

این نوع موک ها بر روی اندازه پذیری یا مقیاس پذیری دوره های آموزشی تاکید دارند. و کلا برداشت های کمی از بزرگ بودن ، بازبودن ، آنلاین بودن و دروه ی آموزشی دارند.(جدول۱)

cMOOCs

این نوع موک ها بر روی راوبط اجتماعی و ارتباطات انسانی تاکید دارند.]۲[

 

جدول ۱ – مدل های مختلف موک

cMOOCs   xMOOCs
جامعه و ارتباطات بزرگ بودن[۴] ارائه مقیاس پذیری
دسترسی آزاد – مجوز باز بودن[۵] دسترسی آزاد-مجوز محدود شده
یادگیری شبکه ای در قالب ها و سرویس های مختلف آنلاین[۶] یاد گیری فردی در یک قالب واحد
توسعه شیوه های مشترک دانش و درک دوره ی آموزشی[۷] بدست آوردن یک برنامه درسی شامل علم و مهارت

 

برای درک بهتر این مطلب به شکل زیر دقت کنید

این شکل که حق انتشار آن از  متیوپلورد[۸] است به خوبی تفاوت بین xMOOCs و cMOOCs را نشان می دهد.

 

 

تفسیر تک تک حروف کلمه موک

موک چیست موک در ایران
موک mooc
Massive Open Online Course
آموزش آنلاین

در  شکل۱  سوالاتی که ممکن است در رابطه با یک موک مطرح شود نشان داده شده است و این تصویر گویای تنوع بسیار زیاد دوره های آموزشی آنلاین باز و بزرگ می باشد

 

۲-۳. رویکر های آموزشی موک

موک ها با مباحث گسترده در سراسر رویکرد های آموزشی و یادگیری موسسات تحریک شده اند. رویکرد اصلی موک خیلی شبیه به دوره های آموزش از راه دور انلاین است و به طور کلی تولیدات ویدیویی ، منابع نوشتاری و ارزیابی های الکترونیکی با بازخوردهای خودکار است.

هر چند در ابتدا موک ها ماهیت اجتماعی یادگیری با ارزش نهادن به دانش آموزان، علم موجود و تجربه در این دروه ها  با استفاده از دوره های آموزشی جایگزین را در بر گرفت ولی فرصت های بیشتری برای بررسی این موضوع در آینده وجود دارد.

جدول۲  رویکرد های آموزشی ، برخی از جنبه ای مختلف ارائه شده توسط موک ها را نشان می دهد.

 

جدول شماره ۲- رویکردهای آموزش موک

بعد آموزشی عمده فرصت های اورژانسی
نقش علمی سخنران یا مدرس طراح آموزشی،تسهیل و همکاری یادگیرنده
ارزیابی معلم ارزیاب امتحانات و مقالات ارزشیابی خودکار و یکسان و نمونه کار های معتبر معلم
طراحی درس محتوای متمرکز،کنترل معلم،وظایف مشخص برنامه درسی خاص یادگیرنده با استفاده کامل از منابع آموزشی باز و ارتباطات آنلاین

 

۲-۳-۱.نقش علمیموک:

بسیاری از سخنرانی و آموزش شرکت های بزرگ می تواند به این شیوه برگزار شود که خود نوعی مکمل جلسات چهره به چهره با مخاطبان است و استفاده آن در کلاس درس امکان جالبی برای خلق نوآوری به وجود می آورد.

از لحاظ طراحی آموزشی نیز می توان انتخاب های متعددی داشت از کنترل کامل بر یادگیرنده و موضوع تحت پوشش که بسیار تجویزی است تا مواردی که ممکن است یادگیرنده درجه بالایی از مالکیت و کنترل بر مهارت ها و تخصص های خود را انتخاب کند و از خدمات ، ابزار ها و جوامع یادگیری و حتی افراد خارج از آن نهاد ارتباط برقرار کند.

 

۲-۳-۲.ارزیابیموک:

برای ارزیابی فرصت های قابل توجهی برای تغییر روش وجود دارد. حرکتی بدور از آزمون و نوشته های معمولی که نمونه بارز آن نمونه کارهای الکترونیکی[۹] است . این نمونه کار الکترونیکی می تواند شامل ارزیابی همسالان نیز باشد . برای ارزشیابی همسالان دانش آموزان می توانند از نمونه کار درستی که معلم قبلا آماده کرده است استفاده کنند.  پس از ازمون از طرف موک به آنها درجه داده می شود. معلم در اینجا نقش ارزیاب فعالیت های دانش آموز را دارد و این کار را از طریق همان شبکه ای که دانش آموز در آن فعالیت می کند پیگیری می نماید.

حتی موک ها می توانند به گونه ای طراحی شوند که به صورت خود کار دانش آموز را ارزشیابی نمایند و دانش آموز نتیجه فعالیت خود را در هر لحظه مشاهده کند .

در تحقیقی که توسط دانشگاه استنفورد[۱۰] صورت گرفت  قابل توجه ترین دانش آموزان کسانی بودند که بدون در نظر گرفتن ارزیابی درگیر دوره ی آموزشی شدند.]۳[

 

 

۲-۳-۳ . طراحی درس:

هدف از استفاده از موک ها ممکن است تسهیل یادگیری باشد همچنین ممکن است تغییر نقش یادگیرنده باشد.انتظاراتی که از موک داریم این است که یادگیری بر اساس یادگیری مشارکتی از طریق شبکه باشد که این فراتر از مرزهای یک نهاد آموزشی است . یعنی تبدیل دانش آموز به یک یادگیرنده مادام العمر.

در این راستا محتوا می تواند متمرکز باشد یا کاملا باز،معلم می تواند فعالیت ها را کنترل کند یا بدون کنترل باشدو معلم می تواند وظایف دانش آموز و تکلیف ها را به طور مشخص تعیین کند یا اینکه او را آزاد بگذارد. تا به هرطریقی که می تواند نمره کامل را در آزمون بیاورد.

 

۲-۴. فواید موک

۲-۴-۱ یادگیری در یک محیط غیررسمی یا یک شرایط غیر رسمی رخ میدهد و دانش آموز محدودیت های کلاس را ندارد.

۲-۴-۲  همه کار، افکار و آموزش می تواند به اشتراک گذاشته شود، و توسط همه شرکت کنندگان نقد و مشاهده شود.

۲-۴-۳ تمام آن چیزی که برای شرکت در دوره مورد نیاز است اتصال به اینترنت می باشد.

۲-۴-۴ دانش آموزان میتوانند تکالیف خود را در زمانی که خودشان دوست دارند و بازه ی گسترده بیشتری انتخاب کنند و انجام دهند.

۲-۴-۵ دوره موک  برای علاقه مندان رایگان می باشد.

۲-۴-۶ یک دوره موک  می‌تواند با استفاده از ابزار رایگان در اینترنت با هزینه کم توسط مربی راه اندازی شود.

۲-۴-۷  شرکت کنندگان مجبور به ثبت نام در موسسه میزبان دوره موک  نیستند.

۲-۴-۸  انعطاف پذیری یک دوره موک  اجازه می دهد تا زمانی که در دسترس باشد فراگیر در آن شرکت کند.

۲-۴-۹  افزایش مهارت دیجیتال و شبکه های اجتماعی و ….

دوره های موک  پتانسیل آموزشی زیادی دارند، دانشگاه های بزرگ جهان دوره های موک  را با اشتیاق بیشتری بر گزار می‌کنند.

۲-۴-۱۰ آموزش الکترونیک می‌تواند تهدیدی برای آموزش،‌ آن‌طور که آن‌ را می‌شناسیم باشد…
پیتر نوریگ[۱۱] یکی از پیشگامان موک می‌گوید:” شانس تجربه کردن آموزش تک به تک در دوره‌های آنلاین بیشتر از یک کلاس درسی پرجمعیت است.” هم‌چنین،‌ فروم‌های آنلاین به کابران اجازه می‌دهد در لحظه مشکلاتشان را با بقیه دانش‌آموزان مطرح کنند.

۲-۴-۱۱ داده‌های انبوه حاصل از آموزش الکترونیک می‌تواند با ارزش باشد
میلیون‌‌ها نفر در دوره‌های آنلاین، تست‌ها و اپلیکیشن‌ها ثبت‌نام کرده اند، و از آن‌جا که همه جواب‌های درست و آزمون‌های رد شده مستند می‌شوند، یک حجم عظیمی داده جمع‌آوری می‌شود. این ‘ تجزیه و تحلیل‌های آموزشی’ می‌تواند به معلمان کمک کند بینشی بازتر و درکی عمیق‌تر از آموزش به طور کل به دست آورند.

 

۲-۵ . مضرات موک

۲-۵-۱ امکان انحراف دانش آموزان از موضوع اصلی وجود دارد.

چون نمی توان کنترل کاملی بر نحوه ی عملکرد دانش آموزان داشت امکان اینکه دانش آموز درحین استفاده از یک موک به دنبال سرگرمی های دیگر برود وجود دارد.

۲-۵-۲ ساختار مشخصی وجود ندارد.

دانش آموزان معمولا به ساختار رسمی عادت کرده اند و اگر به صورت ناگهان قرار باشد آموزش آنها به شکل موک ارائه شود بازدهی لازم را نخواهد داشت

۲-۵-۳ ارتباط با گروه های سنی مختلف

این امر در ارتباطات عادی دانش آموز با همسالان خود تاثیر گذار است]۴[

۲-۵-۴. همه موافق نیستند که از همه ظرفیت‌‌های خود استفاده می‌کند…
برخی از منتقدان می‌گویند محیط کامپیوتری، استقلال فکری و جلوه‌های خلاقانه را سرکوب می‌کند. برخی دیگر نیز به این نکته اشاره می‌کنند که هرچند در تئوری، موک می‌تواند برای دانش‌آموزان محروم خدمات تحصیلی ارائه دهد،‌ اما تا امروز تقریبا همه شرکت‌کننده‌ها در دوره‌های آنلاین از قشر تحصیل‌کرده و از کشور‌های توسعه یافته بوده‌اند.

 

۲-۶ معرفی چند نمونه از دوره های معروف موک در دنیا

۲-۶-۱.     کورسرا[۱۲]:روش تدریس

یک شرکت فناوری آموزشی انتفاعی که توسط  کسانی چون دافنی کالر[۱۳] از دانشگاه استنفورد تاسیس شده است  و در مانتین ویو[۱۴]، کالیفرنیا واقع است. به دلیل تحریم های آمریکا علیه ایران ، دانشجویان ایرانی امکان شرکت در دوره های آنلاین کورسرا را ندارند.

کورسرا میزبان دوره‌هایی از ۱۰۰ دانشگاه در سراسر دنیاست معادل بریتانیایی کورسرا، فیوچرلرن[۱۵] است که هم‌اکنون نیمی از ۴۰ دانشگاه‌ برتر بریتانیا دوره‌هایی را از طریق این پلتفورم ارائه می‌دهند.

 

 

 

[hr height=”30″ style=”default” line=”default” themecolor=”1″]

۲-۶-۲.    ای دی ایکس[۱۶] ای دی ایکس

 edX یک پلت‌فرم باز و غیرانتفاعی است که توسط دانشگاه هاروارد[۱۷] و انستیتوی تکنولوژی ماساچوست[۱۸] (ام‌آی‌تی) راه‌اندازی شده است. این سرویس، دوره‌های آموزشی آنلاین و رایگانی که توسط دانشگاه‌ها و موسسه‌های آموزشی مختلف ارائه می‌شود را در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد.در دسترس بودن دوره‌های آموزشی برای تمامی سنین و اهالی تمامی کشورها از اهدافی است که edX قصد دارد به آنها دست پیدا کند؛ edX این شعار را سرلوحه کارش قرار داده است:

«آینده تحصیلات آنلاین؛ برای همه، همه‌جا و در همه وقت».

همچنین در پایان بعضی از کلاس‌ها هم، در صورت دریافت نمره قبولی، گواهی‌نامه پایان دوره به شرکت‌کننده‌ها ارائه می‌شود.

http://mooc.org/  سایت دیگری است ای دی ایکس به تازگی راه اندازی کرده است و پیش بینی می شود در آینده ی نزدیک به پر مخاطب ترین موک در جهان تبدیل شود

 

[hr height=”30″ style=”default” line=”default” themecolor=”1″]

 

۲-۶-۳ .   یوداسیتی[۱۹]Udacity

یک نهاد آموزشی است که جهت همگانی کردن آموزش تأسیس شده است. یوداسیتی با سرمایه‌ی شخصی ۳۰۰ هزار دلاری سباستین ترون[۲۰] بنا نهاده شد. از مه ۲۰۱۲، یوداسیتی دارای شش دوره‌ی آموزشی فعال می‌باشد.

 

 

[hr height=”30″ style=”default” line=”default” themecolor=”1″]

 

شما می توانید لیست برترین موک های جهان را در سایت زیر مشاهده کنید

https://www.mooc-list.com/

 

 

[hr height=”30″ style=”default” line=”default” themecolor=”1″]

 

۲-۶-۵. معرفی دوره های موک در ایران

در هیچ یک از دانشگاه های ایران دوره های موک  بصورت گسترده وجود ندارد، بیشتر بصورت جزئی و مقطعی به همت یک استاد یا دانشجوی دلسوز برگزار شده . مانند سایت مکتبخانه[۲۲] که در ان فیلم هایی از تدریس اساتید دانشگاه صنعتی شریف وجود دارد و دانشجویان می توانند از آن استفاده کنند ولی این سایت ویژگی تعاملی بودن را ندارد. این سایت خود زیر مجموعه ای از سایت بزرگ و موفق خان آکادمی[۲۳] است.

برخی دیگر از سایت ها در ایران وجود دارد که توسط افردای با اطلاعات تخصصی اداره می شوند و جلب مخاطبان موفق بوده اند ولی هیچ کدام را نمی توان به عنوان یک نمونه کامل از موک معرفی کرد.

سایت روش تدریس http://raveshtadris.com/

آموزش سخنرانی http://bahrampoor.com/

 

[hr height=”30″ style=”default” line=”default” themecolor=”1″]

 

 

۲-۷.  نتایج و بحث روی نتایج

۲-۷-۱ چند راهکار ساده و عملی برای شروع فرهنگ سازی استفاده از موک ها برای معلمان ایرانی

  • معلمان قبل از شروع کلاس از تدریس خود فیلم برداری کنند و آن را در اختیار دانش آموزان قرار دهند .

برای اینکار، معلمان در زمانی که مدارس تعطیل است، تمام یا قستمی از جلسات درسی را در مقابل دوربین اجرا کنند و آنها را ضبط نمایند. با شروع سال تحصیلی در هر جلسه معلم فیلم درس جلسه بعد را در اختیار دانش آموز قرار می دهد این کار می تواند از طریق سی دی یا به اشتراک گذاشتن  فیلم در سایت هایی نظیر آپارات[۲۴] باشد. دانش آموزان در خانه این فیلم ها را با توجه به میل خود و زمان مناسب مورد نیاز یادگیری خودشان می بینند . و جلسه آینده برای رفع اشکال وارد کلاس می شوند نه برای یادگرفتن درس

با این شیوه جای تدریس و تکلیف در کلاس و خانه عوض می شود و حالت خوشایندی را برای دانش آموز فراهم می کند.

  • معلمان می توانند آزمون های هفتگی را به صورت آنلاین برگزار کنند برای اینکار سایت های بسیاری این امکانات را به صورت رایگان در اختیار معلمان قرار می دهند و حتی می توانند از نرم افزار های آزمون ساز برای این کار استفاده کنند . همکنون این شیوه به صورت محدود در برخی مدارس ایران اجرا می شود.

این ها راه های بسیار ساده برای شروع استفاده و ایجاد موک های حرفه ای در ایران است.

 

 

  1. نتیجه­ گیری

با توجه یا فته های محققان مختلف آنچه مشخص است این است که آموزش از طریق موک ها به سرعت در حال گسترش است و طرفداران بسیار زیادی هر روز به آن اضافه می شود .

برای رشد و گسترش دانش در داخل کشور باید از شیوه های جدید آموزشی به صورت آگاهانه استفاد کنیم تا آموزش و پروش از حالت خمودگی وکسالت به سمت خلاقیت و شادابی پیش برود گذشته از مضرات احتمالی که این شیوه ممکن است داشته باشد باید از همکنون که این شیوه در ایران زیاد رایج نشده است آسیب ها وچالش های آن بررسی شود ، و برای استفاده بهینه از آن اقدام شود. به عنوان مثال

  • کاملا مشخص شود جایگاه این آموزش نسبت به آموزش رسمی کجاست و وزارت آموزش و پرورش و آموزش عالی باید چه موضعی در مقابل این پدیده بگیرد
  • چگونه فرهنگ استفاده از موک ها را در بین معلمان ، اساتید ، دانشجویان و دانش آموزان ایرانی رواج دهیم

وسوالاتی از این دست که نیاز به کارهای تحقیقاتی بیشتری دارد

دانلود- روش تدریس

 

منابع

[۱]- Alexander McAuley, Bonnie Stewart, George Siemens and Dave Cormier., 2010 , The MOOC Model for Digital Practice.

[۲]-  Li Yuan., Stephen Powell., Bill Olivier., 2014, Beyond MOOCs: Sustainable Online Learning in Institutions

[۳]- René F. Kizilcec., Chris Piech., Chris Piech., Emily Schneider., 2013, Deconstructing Disengagement:Analyzing Learner Subpopulations in Massive Open Online Courses.

[۴]- Jenny Mackness, Sui Fai John Mak, Roy Williams, The Ideals and Reality of Participating in a MOOC

درسنامه http://www.darsnameh.com/ [۱] MOOC:Massive Open Online Course [۲] Coursera [۳] MOOC:Massive Open Online Course [۴] Massive [۵] Open [۶] Online [۷] Course [۸] Mathieu Plourde [۹] e-portfolio [۱۰] Stanford University [۱۱] Peter Norvig [۱۲] Coursera : www.coursera.com [۱۳] Daphne Koller [۱۴] Mountain View [۱۵] Futurelearn [۱۶]  EDX‌ : www.edx.org [۱۷] Harvard University [۱۸]MIT: Massachusetts Institute of Technology- [۱۹] UDACITY : www.udacity.com  [۲۰] Sebastian Thrun  [۲۱] ACADEMIC ROOM : http://www.academicroom.com  [۲۲] http://maktabkhooneh.org/  [۲۳]http:// khanacademy.org/یک موک است که توسط سلمان خان که ساکن و متولد آمریکا است تاسیس شده است  [۲۴] www.aparat.com

[share_box]

مقالاتی که شما می پسندید مقالات بیشتر از همین نویسنده

21 نظرات

  1. شيرين ملكي میگه:

    سلام خیلی جالب بود
    ممنون که این همه سایت خوب معرفی کردین
    فکر نمی کردم آموزش از راه دور اینقدر توسعه پیدا کرده باشه
    چقدر خوبه که دانشگاه های ایران هم بتونن از این سیستم ها استفاده کنن

    1. محمد حافظی نژاد میگه:

      سلام
      ممنون از ایمیل شما
      همانطور که در متن مقاله هم آماده هیچ کدام از آنها را نمی توان به عنوان یک موک کامل معرفی کرد.فقط از جهت باز بودن ، آنلاین بودن ، تخصصی بودن و دوره بودن شبیه به موک هستند.
      موفق باشید

  2. سمیه رزبان میگه:

    جالب بود
    با موک و نمونه های فارسیش آشنایی داشتم ولی اسم و تعریف دقیقش رو نمیدونستم
    ایشالا تکنولوژیست ها خوب بتونن در آینده در این زمینه فعالیت کنن که حسابی جای کار داره

  3. محبت میگه:

    سلام . ممنون از مطالب مفیدتون . من دانشجوی دکتری هستم و می خوام در زمینه موک کار کنم اما منبع فارسی در اختیار ندارم تا مطالعه کنم آیا مطلبی در این خصوص ترجمه شده ؟ اگر شما دارید ممکنه خواهش کنم برای من ایمیل کنید
    ممنون

    1. محمد حافظی نژاد میگه:

      سلام بزرگوار ممنون از پیام شما . لطفا بیشتر توضیح بدهید.متشکرم

    2. محمد حافظی نژاد میگه:

      سلام ممنون از پیام شما
      منایع فارسی بسیار کمی در این زمینه وجود دارد
      شما می توانید مقالات مشابه را در سایت http://www.noormags.ir/ پیدا کنید.
      موفق و پیروز باشید
      به امید دیدار

  4. ایمان میگه:

    سلام
    نمونه ی بسیار موفق موک در ایران سایت متمم هست که من به صورت جدی ازش استفاده می کنم و برام مثل دانشگاه میمونه و برای همین دیگه دانشگاه رو رها کردم!
    http://motamem.org/

    1. محمد حافظی نژاد میگه:

      سلام دوست عزیز
      اگر در سایت متمم سیستم های نمره دهی ، کلاس بندی و… اضافه شود می توان آن را به عنوان یک موک به حساب آورد
      البته در مفید بودن مطالب استاد شعبانعلی و دوستانشان شکی نیست

  5. متین قاسمی سامنی میگه:

    با سلام و احترام. مطالب بسیار جامع و کاربردی بودند و نهایت استفاده را نمودم.

  6. shadvar میگه:

    با تشکر از مطلبتون
    در ایران تا به این لحظه کاری انجام نشده اما در خارج از کشور یسار در این ضمینه پیشرفت شده …
    من موضوع پایان نامه ام رو همین انتخاب کردم…
    به امید روزی که بشه شاهد موک کامل در ایران باشیم

  7. کامران حیدری میگه:

    سلام در این زمینه نیز کتابی ترجمه شده با عنوان “موک ها، طراحی، کاربرد و مدل های کسب و کار” نیز وجود دارد که در باره نحوه شکل گیری موک و ارتباط آن با آموزش الکترونیکی و دیگر موارد را بررسی کرده است. خواندن آنهم خالی از لطف نیست.
    با تشکر

دیدگاه شما چیست؟