روش تمرین و تکرار
از زمانهای بسیار قدیم، معلمان همواره تأکید کرده اند که دانش آموزان باید مهارتهایی را که ارزش یادگیری دارند، به طور کامل و صحیح بیاموزند. در این مرحله، نقش تمرین و تکرار مورد توجه قرار می گیرد. زیرا تمرین و تکرار خود به خود سبب یادگیری درست، سرعت عمل در یادگیری و کسب مهارت در هر زمینه ای می شود.
تمرین به عنوان یک فرآیند یادگیری، با تکرار تفاوت دارد؛ در واقع تمرین به معنای انسجام یک سلسله عناصر ویژه و ارتباط متقابل آنهاست که در نهایت به یادآوری و تکرار هر چه بهتر و سریع تر منجر می شود. برای مثال، فردی که به تمرین املای کلمات می پردازد، خود به خود کار نوشتن را نیز تکرار می کند و در این زمینه مهارت می یابد. البته عمل تمرین و تکرار در مجموع، به منزله یک راهبرد تلقی می شود؛ زیرا در فعالیتهای کلاس درس، هر دو مورد (تمرین و تکرار) قابل استفاده است.
با آن که استفاده از شیوه تمرین و تکرار در آموزش مقاطع مختلف تحصیلی معمول است، متأسفانه از این شیوه به طور درست و خلاق بهره گرفته نمی شود. در عین حال به نظر می رسد استفاده نادرست از این شیوه. در روش آموزش آن در مدارس قدیمی ریشه دارد؛ چه، در این مدارس، در هر شرایطی یادگیری در چهارچوب از بر کردنها و تکرار فعالیتهای بدون هدف انجام می گرفت.
یک معلم اگاه و با تجربه همواره باید در صدد یافتن شیوه های نو و تازه باشد و به گونه ای از این شیوه ها استفاده کند که مهارتهای ذهنی و حرکتی برای دانش آموزان کاملا قابل فهم، ملموس و مفید باشد. تحقیقات انجام شده نیز ثابت کرده است چنانچه مهارتها در چهارچوب و قالبی معنی دار، قابل نهم و ملموس ارائه شود. دانش آموزان می توانند آن را به طور مطلوب یاد بگیرند و به ذهن بسپارند.
تجربه نشان داده است که کسب نتیجه مثبت و موفق در امر یادگیری مهارتها، به فراهم بودن دو شرط مقدماتی بستگی دارد:
۱- آگاهی از اینکه پیش آموخته های هر یک از دانش آموزان در فرایند یادگیری بسیار مؤثرند.
۲- توجه به اینکه امر یادگیری اصولا یک فرایند مشکل گشایی است از این رو، هر یک از دانش آموزان باید با کمک معلم و تجربه شیوه های مختلف تمرین و تکرار، ضمن درک مفاهیم، دست کم به حداقل هدفهای مشخص و مورد نظر نایل شوند.
تمرین و تکرار که کلید اصلی فرآیند یادگیری مهارتهاست – حتی اگر در کلاس درس به شکل گروهی مورد استفاده قرار گیرد. اساسا یک روش آموزش انفرادی است.
به طور کلی روش تمرین و تکرار یک فرآیند مشکل گشایی انفرادی است که به کم و کیف آموخته های اولیه، ارتباطهای متنوع و تکرار بستگی دارد. از این رو، معلمان و دانش آموزان برای استفاده درست از این روش، باید از نقش آن در امر یادگیری که بخشی از فعالیتها و جریان منظم کلاس درس را تشکیل می دهد، به خوبی آگاه باشند.
رهنمودها و مهارتهای عملی
- پیش از شروع تمرین، معلم باید اطمینان داشته باشد که تک تک – دانش آموزان از موضوع مورد تمرین و تکرار آگاهی کامل دارند.
- معلم باید بداند که آیا دانش آموزان او از روش تمرین وتکرارو هدف آگاهی کامل دارند یا نه؟
- معلم باید بداند که آیا برای انجام دادن این کار در دانش آموزان، انگیزه کافی وجود دارد یا نه؟ همچنین آیا دانش آموزان به ضرورت تمرین و تکرار در فرآیند یادگیری مهارتها پی برده اند؟
- معلم باید برای اجرای تمرین و تکرار، مواد آموزشی مناسب و لازم را از پیش تهیه کند و اطمینان داشته باشد که دانش آموزان به کمک این امکانات به هدفهای آموزشی و کسب مهارتهای مورد نظر نایل خواهند شد.
- معلم باید برای پیشرفت فعالیتهای دانش آموزان و فراهم آوردن شرایط لازم برای جریان تمرین و تکرار و نیز نحوه شروع فعالیتها از ساده به مشکل، از پیش برنامه ریزی کند.
- معلم باید شرایط لازم برای کار، تمرین و تکرار را به گونه ای فراهم سازد که گویی مهارتها در یک موقعیت طبیعی انجام می گیرد.
- معلم باید برای هر یک از جلسات تمرین و تکرار یک برنامه مشخص زمانی پیش بینی کند.
- معلم باید تدابیر لازم برای حفظ و استمرار، انگیزه های دانش آموزان را در طول جریان تمرین و تکرار به کار گیرد. او می تواند دانش آموزان را هدایت و تشویق کند و آنان را به استفاده از وسایلی که حواس پنجگانه را فعال تر می کند، سوق دهد.
- معلم باید کار تمرین و تکرار را در کلاس درس و خارج از کلاس، از طریق تنظیم تمرینهای مناسب و جالب تقویت کند.
- معلم می تواند با قدم زدن در کلاس و مشاهده کارهای عملی دانش آموزان میزان پیشرفت آنان را مورد ارزشیابی قرار دهد.
- معلم باید بر کار همه دانش آموزان، بویژه دانش آموزانی که دچار مشکل شده اند. نظارت دقیق داشته باشد.
- معلم باید دانش آموزانی را که در جلسات تمرین و تکرار، بدون کمک دیگران پاسخهای صحیح ارائه می دهند، مورد تشویق و ترغیب قرار دهد.
زیرا این گونه دانش آموزان، از قابلیت و توانایی بیشتری برخوردارند.
- معلم می تواند برای مرور مهارتهایی که دانش اموزان قبلا یاد گرفته اند جلسات دیگری تشکیل دهد.
امتیازهای این روش
- تمرین و تکرار درست، همواره سبب ترغیب دانش آموزان به یادگیری مهارتها میشود.
- از آنجا که این روش بر تمام اجزای فرایند یادگیری تکیه دارد دانش آموزان می توانند هر بار، حواس خود را روی یک مهارت خاص متمرکز کنند.
- روش تمرین و تکرار، دسترسی به پاسخها را به سرعت امکان پذیر می سازد؛ برای مثال، از این طریق می توان املای کلمات بسیار مشکل را بدون آنکه نیازی به مراجعه دایمی به فرهنگ لغات باشد، یاد گرفت .
- دانش آموزانی که برای یادگیری مهارت خاصی تلاش می کنند و کم کم و تکرار، به موفقیتهایی دست یافته اند. جریان یادگیری را پشت سر می گذارند، احساس می کنند که در اثر تمرین و تمرین و تکرار دانش آموزان را قادر می سازد که برای یادگیری مهارتهای دیگر و حل مشکل شخصی از این شیوه استفاده کنند. برای مثال، با به بکار بردن این روش در مدرسه ابتدایی، میتوان طرز صحبت با تلفن را به کودک یاد داد.
- تنوع شیوه های تمرین و تکرار نه تنها حالت کسالت آور فرایند یادگیری را از بین می برد، بلکه سبب پیشرفت در یادگیری مهارتها میشود.
- روش تمرین و تکرار دانش آموزان و معلم را در تشخیص دقیق تر نیازها یاری می کند.
- روش تمرین و تکرار راه بسیار ساده ای برای یادگیری مهارتهای خودآموزی است.
محدودیتهای این روش
- در صورتی که استفاده از روش تمرین و تکرار با نظارت دفن همراه نباشد، ممکن است سبب شود که دانش آموزان جوابهای غلط و نادرست را تکرار کنند.
- ممکن است تمرین و تکرار این احساس را در معلم و دانش آموزان ایجاد کند که برای یادگیری یک مهارت، تنها تکرار مخنصر کافی است.
- ممکن است دانش آموزان، در کار تمرین و تکرار هیچگونه هدف و معنایی نبینند و یا ندانند که یادگیری این مهارتها در آینده، به چه درد آنان خواهد خورد. در این صورت این کار را خسته کننده تلقی خواهند کرد.
- این روش برای رشد فردی در زمینه درک مفاهیم و دریافت ارزشها مناسب نیست.
- استفاده از روش تمرین و تکرار، مستلزم تنظیم یک برنامه دقیق و توجه به تک تک نیازهای فردی دانش آموزان است.
- ممکن است تمرین و تکرار نوعی یادگیری تلقی شود که در آن بر یادگیری یک مهارت. بیش از اندازه تأکید میشود.
- به سبب ماهیت انفرادی بودن تمرین و به کارگیری آن به شکل گروهی،معلم نمی تواند بفهمد که چه زمانی فرد فرد دانش آموزان برای شروع مطلب جدید آگاهی و آمادگی لازم را کسب کرده اند.
