آیا تا به حال از شما خواسته اند در یک کلاس درس، به جای فرد دیگری ایفای نقش کنید؟ آیا تا به حال در یک بازی آموزشی، در نقش شخص دیگری ظاهر شده اید؟
اگر پاسخ شما به یکی از این دو پرسش یا هر دو پرسش مثبت است، در واقع روشی را تجربه کرده اید که به روش وانمود سازی یا روش تقلیدی معروف است.
به طور کلی، تقلید یا وانمود سازی عبارت است از دسترسی به جوهر و اصل یک چیز، بدون آنکه لازم باشد تمام جوانب واقعی آن مورد توجه قرار گیرد.
هدف از به کارگیری این روش در مقاطع مختلف تحصیلی، آشنایی دانش آموزان با انواع ارتباطات و برخوردهای مرسوم در میان بزرگسالان است؛ بدون آنکه هنگام اجرای یک نقش، نگران اشتباهات خود یا یادآوری های دیگران باشند.
از طریق اجرای نمایش های اجتماعی و بازی های تقلیدی، دانش آموزان می توانند شیوه برقراری ارتباط و انواع رفتارهای افراد را بهتر بشناسند.
بازیگری یا ایفای نقش، اجرای نقشی است که هدف آن بر اساس تصمیمات قبلی تعیین شده باشد. برای مثال، بازسازی صحنه های تاریخی، حوادث اجتماعی، رویدادهای مهم روز یا موقعیت های خیالی در یک زمان و مکان مشخص.
در این نوع بازی ها، دانش آموز در نقش فرد دیگری ظاهر می شود و با نمایش اعمال و رفتارهای او، شخصیت آن فرد را به تصویر می کشد. همچنین نسبت به انگیزه هایی که در بروز این رفتارها و کردارها موثر بوده اند، شناخت بهتری پیدا می کند.
نمایش اجتماعی نوعی فعالیت گروهی است که در آن، حل مشکلات موجود در روابط اجتماعی انسان ها مطرح می شود. این مشکلات ممکن است به زندگی دانش آموز در محیط مدرسه، منزل یا جامعه مربوط باشند.
با اجرای این نمایش های گروهی، دانش آموزان فرصت پیدا می کنند راه حل های مناسب دیگری را برای مشکلی که گروه با آن روبه رو شده است، کشف و بررسی کنند.
بازی های وانمود سازی به فعالیت هایی گفته می شود که در آنها دانش آموزان به عنوان افراد مسئول و تصمیم گیرنده، نقش های معینی را بر عهده می گیرند و در چارچوب قوانین مشخص، برای رسیدن به اهداف مورد نظر نقش آفرینی می کنند؛ به گونه ای که انگار تمام اتفاقات به صورت واقعی رخ داده اند.
یکی از نمونه های معروف این بازی ها، بازی تجاری مونوپولی (Monopoly) است. در این بازی، شرکت کنندگان به خرید و فروش مستغلات و انجام فعالیت های بازرگانی می پردازند و در چارچوب قوانین بازی، تصمیم های اقتصادی می گیرند.
بررسی های علمی نشان می دهد که با وجود گذشت نزدیک به بیست سال از اجرا و توسعه روش وانمود سازی، هنوز اطلاعات ما درباره تاثیر این روش بر توانایی های شناختی دانش آموزان بسیار محدود است.
شکل گیری روش وانمود سازی را می توان در سه عامل اصلی جستجو کرد:
ابزارهای آموزش دهنده وانمود سازی، همزمان با گسترش صنعت هوانوردی و فضانوردی مورد استفاده قرار گرفتند. این ابزارها ابتدا برای آموزش خلبانان و سپس برای تربیت فضانوردان به کار گرفته شدند.
این وسایل آموزشی با شبیه سازی شرایط پرواز، امکان تمرین و آماده سازی خلبانان و فضانوردان را روی زمین فراهم می کنند تا پیش از مواجهه با شرایط واقعی، مهارت های لازم را کسب کنند.
بازی ها بخشی از فرهنگ هر جامعه را تشکیل می دهند و به عنوان فعالیت هایی مهیج و سرگرم کننده شناخته می شوند. افراد در این بازی ها توانایی ها و مهارت های خود را به نمایش می گذارند و گاهی با یکدیگر به رقابت می پردازند.
بازیگری و ایفای نقش دیگران، یکی از فعالیت های جذاب کودکان و نوجوانان است. کودکان زمانی که در قالب شخصیت های مختلف ایفای نقش می کنند یا در نقش شخصیت های داستان های مورد علاقه خود ظاهر می شوند، لذت زیادی می برند.
معلم هنگام به کارگیری روش وانمود سازی باید نکات زیر را مورد توجه قرار دهد تا فعالیت ها به شکل هدفمند و موثری اجرا شوند:
استفاده از روش وانمود سازی می تواند فرصت های متنوعی برای یادگیری و مشارکت دانش آموزان فراهم کند. مهم ترین امتیازهای این روش عبارت اند از:
با وجود مزایای متعدد، روش وانمود سازی محدودیت هایی نیز دارد که معلم باید پیش از انتخاب و اجرای آن در نظر بگیرد.
نکته پایانی: روش وانمود سازی زمانی می تواند به یک تجربه آموزشی ارزشمند تبدیل شود که فعالیت ها با هدف مشخص طراحی شوند، نقش ها و قوانین برای دانش آموزان روشن باشند و معلم پس از پایان اجرا، فرصت مناسبی برای بررسی تجربه ها و ارزشیابی یادگیری فراهم کند.
