جهت ورود به نسخه قدیمی سایت کلیک کنید

روش پژوهش گروهی (جستار گروهی)

روش پژوهش گروهی (جستار گروهی) چیست؟

در امر آموزش، پژوهش گروهی چنین تعریف شده است:

پژوهش گروهی عبارت است از فعالیت دسته جمعی دانش آموزان (غالبا در قالب گروه های کوچک) که به منظور انجام دادن امر مطالعه سازماندهی می شود. معمولا معلم اعضای گروه را به گونه ای انتخاب می کند که بتوانند برای یافتن پاسخ سوالی یا حل مشکلی، با هم تشریک مساعی کنند.

با چنین نگرشی، دانش آموزان هدف های خود را مشخص می کنند؛ شیوه اجرا را نظم می دهند؛ اطلاعات را جمع آوری و نتایج تحقیق را استخراج می کنند و آنگاه از یافته های تحقیق گزارشی تهیه می کنند و به کلاس ارائه می دهند.

موضوع تحقیق را می توان به گونه ای تعیین کرد که مورد توجه همه دانش آموزان قرار گیرد؛ در این حالت عده بیشتری از دانش آموزان در کار پژوهش شرکت خواهند کرد. اما چنانچه موضوع تحقیق تنها مورد علاقه گروه خاصی از دانش آموزان باشد، عده شرکت کنندگان در پژوهش محدود خواهد بود.

فعالیت گروهی ایجاب می کند که معلم با رفتارهای مشخصی دانش آموزان را برای نیل به هدف های مشترک و افزایش توانایی گروه هدایت و یاری کند. با اینکه ضمن فعالیت های گروهی، بسیاری از مهارت ها تقویت می شود، اما صاحب نظران علوم تربیتی معتقدند زمانی از روش پژوهش گروهی استفاده درست و مناسبی شده است که در عمل، نتیجه مطالعات گروهی دانش آموزان، بیشتر از بازده مطالعات فردی آنان نباشد.

این اصل که فعالیت های گروهی سبب رشد و پرورش مهارت های ذهنی افراد می شود، از آنجا سرچشمه می گیرد که بسیاری از موفقیت هایی که در آموزشگاه و یا بیرون از مدرسه کسب می شود، مستلزم انجام دادن فعالیت های مشترک است. در عین حال، لازمه فعالیت های موفقیت آمیز مشترک نیز مهارت هایی است که فرد فرد اعضای گروه باید از پیش کسب کرده باشند.

این گونه مهارت ها در کارهای عملی، از طریق تمرین و تکرار به دست می آید. از این رو، مدرسه محل بسیار مناسب و خاصی برای تمرین و کسب مهارت های مشترک و گروهی است؛ بعضی از دروس مانند علوم اجتماعی، در عمل، موقعیت بسیار مناسبی برای کاربرد مهارت ها و رفتارهای اجتماعی ایجاد می کنند.

تجربه نشان داده است که نقش پژوهش گروهی در مقطع ابتدایی و راهنمایی تحصیلی بسیار مفید و کارساز است. معلمان دوره اول دبیرستان و به ویژه معلمان دروس اجتماعی، زبان و علوم، استفاده از این روش را در یادگیری مطالب درسی و کسب تجربه های اجتماعی بسیار مفید و موثر می دانند.

برای انجام دادن پژوهش های گروهی در کلاس درس، توصیه می شود که عده اعضای گروه، بین ۵ تا ۶ نفر باشد. زیرا در این حالت، همه اعضا فرصت مطالعه، تفکر و اظهار نظر در گروه را به دست می آورند.

در هر حال، هر گونه پژوهش گروهی باید متکی بر این خصوصیت باشد که «دانش آموزان باید در تنظیم فعالیت های یادگیری کاملا آزاد و مختار باشند؛ نه اینکه در قالب تکالیفی که معلم از پیش تعیین کرده است، به اجبار کار کنند.»

رهنمودها و مهارت های عملی در روش پژوهش گروهی

پیش از اینکه دانش آموزان پژوهش گروهی را شروع کنند، آگاهی از میزان آشنایی آنها با این روش ضروری است.

  • معلم باید امکاناتی را که در برنامه های درسی برای انجام دادن این روش وجود دارد، معلوم کند.
  • مهارت هایی که برای انجام دادن فعالیت های مشترک و گروهی لازم است، باید از پیش مشخص شود.
  • معلم باید از قبل، مراحل و جریان پژوهش گروهی را با دانش آموزان در میان بگذارد و آن را بررسی و کنترل کند.
  • معلم باید در انتخاب مسائل و موضوعات مورد علاقه دانش آموزان، آنان را راهنمایی و کمک کند.
  • معلم باید برای تشکیل گروه های پژوهشی و انتخاب رهبر گروه، دانش آموزان را یاری دهد.
  • معلم باید به عنوان راهنما و منبع اطلاعاتی، همواره در خدمت گروه پژوهش باشد.
  • معلم باید درباره توانایی اجرای برنامه هایی که دانش آموزان تنظیم کرده اند، اظهار نظر کند.
  • معلم باید در هنگام ضرورت، فعالیت های گروه را در جهت و مسیر درست قرار دهد و هدایت کند.
  • چنانچه رهبر گروه از نظر مدیریت ضعیف باشد، معلم باید ناخشنودی خود را پنهان نگه دارد.
  • معلم باید دانش آموزان را با ویژگی هایی که رهبر گروه باید داشته باشد، آشنا کند.
  • معلم باید از ادامه فعالیت هایی که در جهت نیل به هدف های تعیین شده نیست، جلوگیری کند.
  • معلم باید دانش آموزان را برای تجزیه و تحلیل و استخراج نتایج یافته های خود یاری دهد.
  • معلم باید به دانش آموزان در نحوه ارزشیابی فعالیت های گروه یاری دهد.

امتیازها و مزایای روش پژوهش گروهی

استفاده از روش پژوهش گروهی فرصت های متعددی برای یادگیری، مشارکت و تقویت مهارت های دانش آموزان فراهم می کند. مهم ترین امتیازهای این روش عبارت اند از:

  • در این روش، دانش آموزان، به سبب کاربرد مهارت های پژوهشی، به هر روش دیگر آموزش سنتی، خود را برای زندگی آینده آماده می سازند.
  • این روش در عمل، فرصت های پژوهشی بسیار مفیدی برای دانش آموزان ایجاد می کند.
  • اجرای این روش سبب می شود که مهارت های رهبری، مباحث و فرایند کار گروهی، در جهت رشد و کمال قرار گیرد.
  • در این روش، معلم قادر است نیازهای آموزشی فرد فرد دانش آموزان را با حوصله و دقت مورد توجه قرار دهد.
  • دانش آموزان مجازند که شخصا به فعالیت های یادگیری بپردازند و به طور آزاد در بحث های گروهی شرکت کنند. تجربه نشان داده است که دانش آموزان به شرکت فعال در گروه های کوچک، تمایل بیشتری دارند.
  • در این روش، فرصت های بسیار خوبی به دست می آید تا از دانش آموزانی که کار آنها در موفقیت گروه و نیل به هدف های تعیین شده موثر و مفید بوده است، قدردانی لازم به عمل آید.

محدودیت ها و معایب روش پژوهش گروهی

با وجود امتیازهای این روش، پژوهش گروهی محدودیت هایی نیز دارد که در زمان انتخاب و اجرای آن باید مورد توجه قرار گیرند.

  • برای حمایت از این روش، هیچ پژوهش علمی خاصی وجود ندارد.
  • پروژه های گروهی غالبا مورد علاقه دانش آموزان با استعداد و زرنگ است؛ زیرا این گونه دانش آموزان بهتر می توانند برای خود، برنامه های مطالعاتی تنظیم کنند.
  • گاه اجرای این روش مستلزم آرایش دانش آموزان در گروه های مختلف و به کارگیری مواد و وسایل گوناگون و استفاده از شیوه های خاص آموزشی است.
  • بیشتر اوقات، موقعیت کلاس برای تشکیل گروه های کوچک مناسب نیست و نزدیکی گروه ها به یکدیگر، سبب می شود که کار مطالعه و فعالیت های گروهی به خوبی انجام نگیرد.
  • موفقیت این روش، در گرو توانایی دانش آموزانی است که بتوانند گروه را به درستی هدایت کنند و یا به طور مستقل و انفرادی به کار بپردازند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اپلیکیشن ما رو نصب کن!
برای دسترسی سریع‌تر، سایت رو روی گوشی خودت نصب کن.